İş Güvenliğinde Temel Kavramlar /İş Kazaların Ekonomiye Etkisi / İş Güvenliğinde Tarafların Görev ve Sorumlulukları

Sağlık

Dünya sağlık örgütü (WHO) tarafından; “Sağlık sadece hastalık veya sakatlığın olmayışı değil, bedence, ruhça ve sosyal yönden tam iyilik halidir.” şeklinde tanımlanmıştır.

İş Güvenliği

İş güvenliği; çalışanlara ve işletmeye yönelik olabilecek tehlikelerin bertaraf edilmesi için gerekli teknik kuralların tümüdür (Tozkoparan ve Taşoğlu 2011).  Temel olarak işyerlerinde, işin yapılması sırasında, çeşitli sebeplerden kaynaklanan ve sağlığa zarar verebilecek olumsuz çalışma koşullarından korunmak amacı ile yapılan sistematik çalışmalardır.

Kaza

Belli bir zarar ve arızalanmaya sebep olan, beklenmeyen, umulmayan ve önceden planlanmamış olaylara “kaza” denir. Tehlike ise potansiyel olarak zarara veya hasara sebep olabilecek durumdur.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirme Yönetmeliğine göre:

Risk; Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,

Ramak kala;  İşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayı tanımlar.

İş Kazası

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre iş kazası:

1. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
2. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
3. Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
4. Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
5. Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.

Yaralanma

İş kazası meydana geldikten sonra insan vücudunda meydana gelen parçalanma olayına “yaralanma” denir 

Yaralanma ikiye ayrılır:

1.      Geçici Yaralanma: Tedavisi sonucunda vücutta iz kalmaması durumudur.

2.      Kalıcı Yaralanma: Tedavisi sonucunda vücutta iz kalması durumudur.

     

Meslek Hastalığı

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir 

Meslek hastalıkları; etkene göre ve organa göre yapılan sınıflandırmanın birleşimi olacak şekilde 5 ana grupta değerlendirilmektedir. Bunlar:

A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları (25 alt grupta 67 hastalık)

B Grubu: Mesleki cilt hastalıkları (2 alt grupta Deri Kanseri ve kanser dışı deri hastalıkları)

C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları (6 alt grupta 9 hastalık)

D Grubu: Mesleki bulaşıcı hastalıkları (4 alt grupta 30 hastalık)

E Grubu: Fiziksel etkenlerle olan meslek hastalıkları (7 alt grupta 12 hastalık)

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nün kayıtlarına göre; dünyada yılda 110 milyon iş kazası olmakta ve 180.000 çalışan hayatını kaybetmektedir. 2003 yılında Avrupa Birliği’ne üye ülkelerde meydana gelen iş kazası sayısı ise 4.196.000’dir. Yılda ortalama her 57 çalışandan biri iş kazasına uğramakta ve her 22.508 işçiden biri de hayatını kaybetmektedir. İş kazası ve meslek hastalıkları nedeniyle 2003 yılında mali kayıp 55 milyar Avro olmuştur (Ural ve diğ. 2007). Ülkemizde ise son yıllarda resmi kayıtlara göre ortalama 200.000 iş kazası olmaktadır.

İş kazalarının ve meslek hastalıkları iki tip zarar/maliyet türüne sahiptir. Bu iki tip ise:

Görünen (doğrudan) zararlar:

·         Makine-teçhizat-malzeme hasarı,

·         Tazminat ödemeleri,

·         Tıbbi masraflar,

Görünmeyen (dolaylı) zararlar:

·         Kayıp iş günü,

·         Kayıp iş gücü,

·         Üretim kayıpları vb. toplumun uğradığı zararlardır. 

         İş sağlığı ve güvenliğinde üç taraf vardır. Bunlar devlet, işveren ve işçi kesimidir. Temel sorumluluklar aşağıda gibidir.

      

Devletin Görev ve Sorumluluğu

·         Yasa, tüzük, yönetmelik çıkartmak,

·         Denetlemek,

·         Teknik çalışmaların alt yapısını oluşturmak,

·         Yaptırım uygulamak vb.

İşverenin Görev ve Sorumluluğu

·         Yasalara uygun işyeri kurmak veya işyerini yasalara uygun hale getirmek,

·         Emniyetsiz durumları ortadan kaldırmak,

·         Teknik konularda çalışmaların yapılmasını sağlamak vb.

Çalışanların Görev ve Sorumluluğu

·         İş güvenliği kural ve talimatlarına uygun çalışma düzenini korumak

·         İş görme yükümlülüğü,

·         Sadakat yükümlülüğü vb.

Kaynaklar :

Ural S., Öcal M. E., Atılgan H. and Kaya A., “İnşaat İşlerinde İş Güvenliği Açısından Risk Değerlendirmesi”, İş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu, Ankara, 5-6, (2007).

Tozkoparan, G. and Taşoğlu J., “İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları İle İlgili İşgörenlerin Tutumlarını Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma”,  Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 181-209, (2011).